1 材料与方法
1.1 监测点设置
1.2 采样时间和采样方法
表1 监测点水体理化指标 |
| 监测点水体理化指标 | 2022年F | 2022年S | 2023年F | 2023年S | 2024年F | 2024年S |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 水温(WT)/℃ | 33.52±0.21 | 17.45±0.16 | 29.28±0.19 | 24.88±0.11 | 19.53±0.43 | 24.52±0.18 |
| 溶解氧(DO)/(mg/L) | 8.18±0.11 | 4.87±0.12 | 7.71±0.42 | 6.28±0.06 | 8.18±0.72 | 7.41±0.6 |
| 浊度(Tur)/NTU | 89.20±14.93 | 80.16±8.54 | 81.44±1.64 | 23.24±0.35 | 25.24±2.25 | 23.58±3.53 |
| 透明度(SD)/cm | 20.67±1.54 | 96.67±8.02 | 66.17±2.37 | 34.17±0.83 | 50.00±2.60 | 20.00±0 |
| 叶绿素a (Chla)/(mg/L) | 15.69±4.78 | 10.28±1.08 | 32.19±0.59 | 26.43±0.61 | 19.31±6.2 | 8.83±0.48 |
| 水深(H)/m | 0.92±0.95 | 2.75±0.11 | 1.83±0.08 | 1.80±0.07 | 1.83±0.08 | 1.83±0.08 |
| pH | 8.01±0.08 | 8.20±0.11 | 8.83±0.23 | 7.75±0.01 | 7.78±0.08 | 7.40±0.11 |
| 高锰酸盐指数(CODMn) | 9.67±0.59 | 5.33±0.31 | 7.57±0.37 | 6.56±0.15 | 6.54±0.25 | 7.41±0.16 |
| 总氮(TN)/(mg/L) | 0.92±0.07 | 1.73±0.11 | 1.47±0.11 | 1.42±0.04 | 1.15±0.06 | 0.91±0.18 |
| 溶解态总氮(DTN)/(mg/L) | 0.71±0.09 | 1.03±0.07 | 1.01±0.16 | 1.04±0.03 | 1.00±0.06 | 0.69±0.13 |
| 总磷(TP)/(mg/L) | 0.290±0.19 | 0.090±0.01 | 0.089±0.01 | 0.080±0 | 0.050±0.01 | 0.060±0.01 |
| 溶解态总磷(DTP)/(mg/L) | 0.050±0.02 | 0.040±0.01 | 0.045±0 | 0.350±0.20 | 0.022±0.01 | 0.010±0 |
| 磷酸盐(PO43-P)/(mg/L) | 0.013±0.003 | 0.018±0 | 0.047±0 | 0.050±0.01 | 0.002±0 | 0.010±0 |
| 铵态氮(NH4+-N)/(mg/L) | 0.315±0.04 | 0.498±0.02 | 0.763±0.05 | 0.480±0.03 | 0.160±0.05 | 0.120±0.02 |
| 亚硝酸盐氮(NO2--N)/(mg/L) | 0.010±0 | 0.035±0.01 | 0.001±0 | 0.012±0 | 0.002±0 | 0.010±0 |
|
1.3 数据处理与分析
1.3.1 群落优势种
1.3.2 群落多样性
1.3.3 丰度/生物量曲线
1.3.4 相关性分析
1.3.5 群落结构相似性分析
2 结果与分析
2.1 鱼类种类组成
表2 研究区鱼类群落组成 |
| 目 | 科 | 属 | 种 | 2022F | 2022S | 2023F | 2023S | 2024F | 2024S |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 鲱形目 Clupeiformes | 鳀科 Engraulidae | 鲚属Coilia | 短颌鲚Coilia brachygnathus | + | + | + | + | + | + |
| 鲤形目 Cypriniformes | 鲤科 Cyprinidae | 鲢属Hypophthalmichthys | 鲢Hypophthalmichthys molitrix | + | + | + | + | + | |
| 似鱎属Toxabramis | 似鱎Toxabramis swinhonis | + | + | + | + | ||||
| 棒花鱼属Abbottina | 棒花鱼Abbottina rivularis | + | + | ||||||
| 鲌属Culter | 达氏鲌Culter dabryi | + | + | + | + | + | + | ||
| 蒙古鲌Culter mongolicus | + | + | + | + | + | + | |||
| 翘嘴鲌Culter alburnus | + | + | + | + | + | + | |||
| 原鲌属Cultrichthys | 红鳍原鲌Cultrichthys erythropterus | + | + | + | + | + | + | ||
| 䱗属Hemiculter | 䱗Hemiculter leucisculus | + | + | + | + | + | + | ||
| 贝氏䱗Hemiculter bleekeri | + | + | |||||||
| 鲂属Megalobrama | 鲂Megalobrama skolkovii | + | |||||||
| 团头鲂Megalobrama amblycephala | + | ||||||||
| 鲫属Carassius | 鲫Carassius auratus | + | + | + | + | + | + | ||
| 麦穗鱼属Pseudorasbora | 麦穗鱼Pseudorasbora parva | + | + | + | + | + | + | ||
| 鲤属Cyprinus | 鲤Cyprinus carpio | + | + | + | + | + | + | ||
| 鳊属Parabramis | 鳊Parabramis pekinensis | + | + | + | + | + | + | ||
| 似鳊属Pseudobrama | 似鳊Pseudobrama simony | + | + | + | + | + | + | ||
| 银鮈属Squalidus | 银鮈Squalidus argentatus | + | + | + | + | ||||
| 鱊属Acheilognathus | 兴凯鱊Acheilognathus chankaensis | + | + | + | |||||
| 大鳍鱊Acheilognathus macropterus | + | + | |||||||
| 鳙属Aristichthys | 鳙Aristichthys nobilis | + | + | + | + | + | + | ||
| 赤眼鳟属Squaliobarbus | 赤眼鳟Squaliobarbus curriculus | + | + | + | |||||
| 蛇鮈属Saurogobio | 蛇鮈Saurogobio dabryi | + | + | ||||||
| 鳑鲏属Rhodeus | 高体鳑鲏Rhodeus ocellatus | + | |||||||
| 似刺鳊鮈属 Paracanthobrama | 似刺鳊鮈 Paracanthobrama guichenoti | + | |||||||
| 鲈形目 Perciforms | 沙塘鳢科 Odontobutidae | 黄黝鱼属Micropercops | 小黄黝鱼Micropercops swinhonis | + | + | ||||
| 刺鳅科 Mastacembelidae | 中华刺鳅属Sinobdella | 中华刺鳅Sinobdella sinensis | + | + | + | ||||
| 泥鳅属Misgurnus | 泥鳅Misgurnus anguillicaudatus | + | + | ||||||
| 鮨科 Mastacembelidae | 鳜属Siniperca | 鳜Siniperca chuatsi | + | + | + | + | + | ||
| 虾虎鱼目 Gobiiformes | 虾虎鱼科 Gobiidae | 吻虾虎鱼属Rhinogobius | 子陵吻虾鯱Rhinogobius giurinus | + | + | + | + | + | + |
| 攀鲈目 Perciformes | 鳢科Channidae | 鳢属Channa | 乌鳢Channa argus | + | + | + | + | + | + |
| 丝足鲈科 Osphronemidae | 斗鱼属Macropodus | 圆尾斗鱼Macropodus ocellatus | + | ||||||
| 鲇形目 Siluriformes | 鲿科Bagridae | 黄颡鱼属Pelteobagrus | 光泽黄颡鱼Pelteobagrus nitidus | + | |||||
| 瓦氏黄颡鱼Pelteobagrus vachelli | + | ||||||||
| 黄颡鱼Pelteobagrus fulvidraco | + | + | + | + | |||||
| 鲇科Siluridae | 鲇属Silurus | 鲇Silurus asotus | + | ||||||
| 颌针鱼目 Beloniformes | 鱵科 Hemiramphidae | 下鱵属Hyporhamphus | 间下鱵鱼Hyporhamphus intermedius | + | |||||
| 十足目 Decapoda | 螯虾科Astacoidea | 原螯蟹属Procambarus | 克氏原螯虾Procambarus clarkii | + | |||||
| 长臂虾科 Palaemonidae | 白虾属Exopalaemon | 秀丽白虾Exopalaemon modestus | + | + | |||||
| 沼虾属Macrobrachium | 日本沼虾Macrobrachium nipponense | + | + | + | + | + | + |
|
2.2 优势种变化
表3 研究区主要物种 |
| 时期 | 优势 种类 | 物种 | 数量占比/% | 重量占比/% | IRI |
|---|---|---|---|---|---|
| 2022年 | 优势种 | 䱗 | 28.68 | 18.057 | 3 699.98 |
| 鲫 | 6.42 | 26.239 | 3 266.13 | ||
| 短颌鲚 | 10.51 | 7.056 | 1 757.00 | ||
| 重要种 | 达氏鲌 | 5.19 | 4.350 | 954.28 | |
| 秀丽白虾 | 7.23 | 0.224 | 745.45 | ||
| 翘嘴鲌 | 6.05 | 3.369 | 588.85 | ||
| 似鳊 | 2.54 | 3.621 | 538.77 | ||
| 鲤 | 0.25 | 9.817 | 503.31 | ||
| 鳙 | 0.10 | 14.735 | 370.95 | ||
| 日本沼虾 | 30.73 | 1.696 | 135.13 | ||
| 2023年 | 优势种 | 似鱎 | 47.95 | 37.633 | 7 845.09 |
| 短颌鲚 | 20.71 | 20.062 | 2 887.96 | ||
| 鲫 | 3.42 | 15.672 | 1 829.75 | ||
| 达氏鲌 | 8.61 | 4.009 | 1 261.88 | ||
| 重要种 | 䱗 | 1.45 | 2.345 | 253.13 | |
| 似鳊 | 1.07 | 1.611 | 116.31 | ||
| 麦穗鱼 | 0.83 | 0.383 | 115.85 | ||
| 2024年 | 优势种 | 似鱎 | 57.05 | 24.20 | 4 062.39 |
| 䱗 | 21.32 | 15.78 | 1 854.96 | ||
| 鲫 | 4.60 | 23.19 | 1 389.89 | ||
| 重要种 | 似鳊 | 4.49 | 6.97 | 572.98 | |
| 子陵吻虾虎鱼 | 2.24 | 2.52 | 217.95 | ||
| 红鳍原鲌 | 2.39 | 1.55 | 180.63 | ||
| 达氏鲌 | 2.20 | 1.39 | 164.25 | ||
| 黄颡鱼 | 0.45 | 2.45 | 133.13 | ||
| 鲤 | 0.12 | 4.70 | 120.68 |
2.3 鱼类群落生物多样性指数变化分析
2.4 丰度/生物量曲线分析
2.5 环境因子与优势种变化的关系
表4 城西湖鱼类丰度与环境因子蒙特卡洛分析 |
| 轴 | Axis 1 | Axis 2 | Axis 3 | Axis 4 |
|---|---|---|---|---|
| 特征值 | 0.337 3 | 0.112 0 | 0.077 7 | 0.016 9 |
| 物种累计方差百分比/% | 33.73 | 44.93 | 52.71 | 54.40 |
| 环境因子与物种相关性 | 0.892 4 | 0.671 6 | 0.666 1 | 0.404 2 |
| 物种与环境关系方差累计百分比/% | 61.84 | 82.38 | 96.63 | 99.73 |
(Hemiculter leucisculus)、鲫(Carassius auratus)、短颌鲚(Coilia brachygnathus)转为似鱎(Pseudolaubuca sinensis)、